Dodenherdenking

Jezus zei tegen zijn vrienden: “Ik laat jullie vrede na; mijn vrede geef Ik jullie, zoals de wereld die niet geven kan. Maak je niet ongerust en verlies de moed niet” (Joh. 14, 27). Deze Bijbelse woorden klinken in iedere katholieke viering weer opnieuw. Voordat we de Eucharistie, het heilig Brood ontvangen, wensen we elkaar de vrede van Christus toe. We geven elkaar daarbij een hand en spreken die wens uit. Soms zal het best weleens op de automatische piloot gaan, maar het is een belangrijk moment. Voordat we Christus kunnen ontvangen in de Eucharistie moeten we in vrede leven en dat ook delen met de mensen om ons heen. Het is geen bijzaak en veel meer dan een mooi ritueel. Het raakt aan de kern. We kunnen Gods liefdevolle geschenk pas echt ten diepste ontvangen als we afstand nemen van verwijten, boosheid en onvrede.

Die vrede is essentieel. Christus zegt zijn vrienden deze vrede aan op een moment dat alle zekerheden onder druk staan. We bevinden ons rond het Laatste Avondmaal. Hij bereidt  hen voor op het naderende afscheid. Jezus weet wat er komt. Verwarring, angst, misschien zelfs het gevoel dat alles instort. Op die drempel spreekt Hij woorden van vrede. Hij geeft geen tips mee, maar vrede. Dat is wat de leerlingen op dat moment nodig hebben. Dat geldt ook voor ons.

De vrede wordt ons gegeven. Het begint niet bij ons, maar vraagt wel ons antwoord.

Bij vrede denken wij vaak aan de afwezigheid van oorlog. Als er geen geweld is, als conflicten gaan liggen en mensen in rust leven; dan is er sprake van vrede. Dat is belangrijk, zeker vandaag waarop wij de slachtoffers van oorlogen en geweld gedenken. De vrede die Jezus ons voorhoudt gaat dieper. Het gaat verder dan de situatie waar geen strijd geleverd wordt. Die vrede raakt onze harten. Deze vrede kunnen we ook ervaren in momenten van onrust. Deze vrede wortelt in vertrouwen. Paus Johannes XXIII zei het in de jaren 60 al: dat echte vrede niet gebouwd kan worden op angst en bewapening, maar alleen op wederzijds vertrouwen. Zijn opvolgers zetten die lijn voort. Zo ook de paus Leo: Hij spreekt over een vrede die ontwapent. Niet alleen letterlijk, maar ook innerlijk. Minder hardheid, minder oordeel, meer bereidheid om te luisteren.

Wat doen wij met die vrede? Vandaag herdenken we hen die hun leven verloren door oorlog en geweld. We staan stil bij wat er gebeurt wanneer vrede verdwijnt en angst en geweld de overhand krijgen. Als het alleen bij herdenken blijft, verandert er niets. Jezus woorden van vrede zijn meer dan een herinnering. Het is een levende werkelijkheid, daar moeten we ons toe verhouden. Natuurlijk kunnen wij niet de hele wereld veranderen. Conflicten zijn ingewikkeld. Onze invloedsfeer is maar beperkt. Tegelijk geldt: Beperkt is wel meer dan niets.

Vrede begint namelijk klein. In ons hart. Vrede wordt zichtbaar in eenvoudige dingen. Daar waar wij de keuze maken om ons niet te verharden, geen muren op te trekken, maar juist bruggen bouwen. Van daaruit werkt het door; in ons eigen huishouden, binnen ons gezin en de omgeving waar wij leven. Het rolt zich uit, de wereld in. Gewoon hoe we met elkaar omgaan. In hoe we spreken over anderen. Daar krijgt vrede concreet handen en voeten. Jezus sprak woorden van vrede: “Mijn vrede geef Ik jullie”. Het is een belofte. Maar ook een weg. Vandaag, op Dodenherdenking, staan we stil bij wat er gebeurt als vrede verdwijnt. Durven wij die vrede te ontvangen… en door te geven? Elke dag weer opnieuw.

De vrede des Heren zij altijd met u. Amen.

Overweging bij de 4 mei interreligieuze Bezinnings/Herdenkings bijeenkomst van Het Platform Dordtse kerken.